ก่อนที่เรือไฟบกอันวิจิตรจะถูกนำออกแห่และเข้าร่วมการประกวดเรือไฟสวยงามในงานประเพณีไหลเรือไฟ สิ่งสำคัญที่อยู่เบื้องหลังคือกระบวนการจัดสร้างเรือไฟที่อาศัย ความร่วมแรงร่วมใจของชุมชน และการเลือกใช้ วัสดุจากธรรมชาติ ตามภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อสะท้อนความศรัทธา ความเรียบง่าย และความเคารพต่อสิ่งแวดล้อม

การทำเรือไฟบกในหลายพื้นที่ยังคงยึดหลักการใช้วัสดุธรรมชาติที่หาได้ในชุมชน เช่น ไม้ไผ่ ฟาง ใบตอง กาบกล้วย เชือกปอ และไม้เนื้ออ่อน วัสดุเหล่านี้ไม่เพียงมีความแข็งแรง ยืดหยุ่น และเหมาะกับการขึ้นโครงเรือเท่านั้น แต่ยังสามารถย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ ช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมหลังเสร็จสิ้นงานประเพณี การเลือกใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติในการทำเรือไฟบก สะท้อนถึงแนวคิดการจัดงานประเพณีอย่างรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม ลดการใช้วัสดุสังเคราะห์ และส่งเสริมการใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นอย่างคุ้มค่า ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืนและการอนุรักษ์วัฒนธรรมควบคู่ไปกับธรรมชาติ

การทำเรือไฟบกเริ่มจากการออกแบบรูปทรงและลวดลายให้สอดคล้องกับแนวคิดของชุมชน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวทางพระพุทธศาสนา ตำนานพญานาค หรืออัตลักษณ์ท้องถิ่น จากนั้นจึงขึ้นโครงเรือด้วยไม้ไผ่และไม้เนื้ออ่อน ก่อนนำวัสดุธรรมชาติมาตกแต่งให้เกิดลวดลายอ่อนช้อย เมื่อโครงสร้างเสร็จสมบูรณ์จึงติดตั้งระบบแสงไฟอย่างระมัดระวัง เพื่อให้เรือไฟบกเปล่งประกายอย่างงดงามในยามค่ำคืน

การทำเรือไฟบกไม่ได้เป็นเพียงกระบวนการผลิตผลงานเพื่อการประกวด แต่ยังเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ร่วมกันของคนในชุมชน ผู้เฒ่าผู้แก่จะถ่ายทอดความรู้เรื่องการเลือกวัสดุ การผูกมัดโครงสร้าง และการจัดวางลวดลายให้กับคนรุ่นใหม่ ช่วยสร้างความผูกพันและความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมท้องถิ่น